admin باغ هیولاهای ساکرو بوسکو؛ راز عجیبترین باغ ایتالیا با مجسمههای غولپیکر
از خانهای که عمداً کج ساخته شده تا نهنگی که از دل زمین بیرون آمده؛ با یکی از عجیبترین شاهکارهای معماری و هنر رنسانس آشنا شوید؛ باغی که برای شگفتزده کردن و حتی گیج کردن ذهن بازدیدکنندگان طراحی شده است.
اژدهایی غولپیکر با چشمانی از حدقه درآمده، در حالی که دو شیر به او حمله میکنند، در میان درختان دیده میشود. کمی آنطرفتر دهان پر از دندان یک نهنگ قاتل از دل زمین بیرون آمده و روبهروی آن لاکپشتی عظیم قرار دارد که پیکرهای زنانه را روی پشت خود حمل میکند. در بخش دیگری نیز موجوداتی افسانهای با ظاهرهایی عجیب و ترکیبی دیده میشوند.
این تندیسها تنها بخشی از دهها اثر شگفتانگیزی هستند که در مسیرهای پیچدرپیچ درهای جنگلی در پاییندست بومارتزو، شهری قرونوسطایی در منطقه لاتزیوی ایتالیا، قرار گرفتهاند. این مکان که با نام ساکرو بوسکو (Sacro Bosco) یا «بیشه مقدس» شناخته میشود، یکی از متفاوتترین نمونههای طراحی باغ در دوران رنسانس است.
خالق باغ و رازهای ناگفته
ساکرو بوسکو حاصل ذهن پیر فرانچسکو اورسینی بود؛ فردی که دوکنشین بومارتزو را در سال ۱۵۴۲ به ارث برد و حدود یک دهه بعد کار روی این پارک مجسمهسازی را آغاز کرد.
با وجود شهرت امروزی این باغ، اسناد تاریخی بسیار کمی درباره نحوه طراحی و ساخت آن باقی مانده است. پژوهشگران هنوز درباره هدف دقیق اورسینی و پیامی که قصد داشته از طریق این مجموعه منتقل کند، اتفاق نظر ندارند.
پروژه «دیجیتال بومارتزو» نیز با استفاده از فناوریهایی مانند تصویربرداری دقیق، فتوگرامتری و اسکن سهبعدی تلاش میکند وضعیت تاریخی این باغ و تجربه احتمالی بازدیدکنندگان در قرن شانزدهم را بهتر بازسازی کند.
باغی بر خلاف جریان آب
بیشتر باغهای رنسانس ایتالیا در کنار ویلاها قرار داشتند و با نظم هندسی طراحی میشدند. هدف این باغها ایجاد تصویری آرمانی و دلپذیر از طبیعت بود؛ اما ساکرو بوسکو تقریباً در نقطه مقابل چنین الگویی قرار دارد.
این پارک حدود ۳۰۰ متر با اقامتگاه باشکوه اورسینی فاصله داشت و مزارع، قصر را از بیشه جدا میکردند. درون این فضای جنگلی نیز بهجای مناظر آرام و منظم، با مجسمههایی از هیولاها، غولها و صحنههای خشونتآمیز روبهرو میشویم.
در نزدیکی مجسمه لاکپشت، دو غول سنگی با یکدیگر کشتی میگیرند و یکی از آنها اندام دیگری را میدرد. چنین صحنههایی نشان میدهند که فضای این باغ قرار نبوده صرفاً مکانی آرام و دلپذیر باشد.
دنیای گروتسک و عجیبالخلقهها
یکی از راههای شناخت ساکرو بوسکو، توجه به هنر گروتسک است. این سبک پس از کشف بقایای دوموس اوریا، کاخ مشهور امپراتور نرون در رم، در دوران رنسانس محبوبیت زیادی پیدا کرد.
نقاشیها و تزئینات دوموس اوریا مملو از موجودات ترکیبی و خیالی بودند؛ موجوداتی که در آنها انسان، حیوان، گیاه و عناصر معماری در کنار یکدیگر قرار میگرفتند. هنرمندان رنسانس از این تصاویر برای خلق آثار متفاوت استفاده کردند.
در ساکرو بوسکو نیز نمونههای فراوانی از این سبک دیده میشود؛ از سیرن و هارپی گرفته تا پگاسوس و سربروس، سگ سهسر اساطیر یونان و روم که نگهبان جهان زیرین محسوب میشد.
فضای سوررئال این باغ بعدها هنرمندان مختلفی را تحت تأثیر قرار داد. سالوادور دالی نیز پس از بازدید از ساکرو بوسکو در سال ۱۹۴۸، از فضای عجیب و وهمآلود آن تأثیر گرفت.
ریشههای باستانی و غولهای سنگی
بسیاری از مجسمههای باغ از سنگهای آتشفشانی موجود در منطقه ساخته شدهاند. به نظر میرسد موقعیت صخرههای طبیعی نیز در شکلگیری آثار نقش مهمی داشته است.
بر اساس یکی از دیدگاههای پژوهشی، اورسینی ممکن بود ابتدا صخرهای بزرگ را انتخاب کند و سپس تصمیم بگیرد چه پیکره عظیمی از دل آن تراشیده شود. به همین دلیل، بخشی از چیدمان باغ احتمالاً نتیجه استفاده از ویژگیهای طبیعی زمین بوده است.
این شیوه یادآور هنر اتروسکها نیز دانسته شده است؛ مردمی که پیش از رومیها در این منطقه زندگی میکردند و بسیاری از مقبرههای خود را در دل صخرهها میتراشیدند.
اورسینی همچنین ظاهراً علاقه داشت باغ خود را به گذشته باستانی پیوند بزند. یکی از نمونههای جالب، ارتباط نمادین مجسمههای عظیم با غول رودس است؛ تندیسی مشهور که در دوران باستان در ورودی بندر جزیره رودس قرار داشت.
الهام از ادبیات و دوزخ
اورسینی با ادبیات زمان خود آشنایی عمیقی داشت و پژوهشگران برای پیدا کردن منابع الهام احتمالی این باغ، آثار ادبی ایتالیا را نیز بررسی کردهاند.
یکی از منابع احتمالی، رمان عاشقانه فرانچسکو کولونا مربوط به سال ۱۴۹۹ است که در آن شخصیت اصلی وارد جنگلی میشود و به دنیایی رؤیایی و باستانی قدم میگذارد.
از سوی دیگر، احتمال داده شده است که مجسمه غولهای در حال کشتی گرفتن با اثر معروف اورلاندو فوریوسو، نوشته لودویکو آریوستو در سال ۱۵۳۲، ارتباط داشته باشد.
اما مشهورترین اشاره ادبی باغ روی مجسمهای به نام دهان دوزخ دیده میشود. روی این سازه عبارت «هر اندیشهای پر میکشد» دیده میشود.
در نسخه قدیمیتر کتیبه آمده بود: «ای کسانی که وارد میشوید، هر اندیشهای را رها کنید»؛ عبارتی که به شکل آشکاری با جمله مشهور دانته در بخش دوزخ کمدی الهی ارتباط دارد: «ای کسانی که وارد میشوید، هر امیدی را رها کنید.»
اما نکته عجیب این است که دهان دوزخ صرفاً یک مجسمه ترسناک نبوده است. این سازه بهگونهای طراحی شده بود که بتوان از آن بهعنوان یک اتاق غذاخوری در فضای باز استفاده کرد و زبان مجسمه نقش میز را داشته است.
بر اساس توصیفات و تصاویر مربوط به اواخر قرن شانزدهم و اوایل قرن هفدهم، در این محل ضیافت برگزار میشده، نوازندگان موسیقی اجرا میکردند و نور مشعلها از دهان و چشمهای مجسمه دیده میشده است.
به همین دلیل، برخی پژوهشگران معتقدند کتیبه دهان دوزخ شاید برخلاف ظاهر ترسناک آن، دعوتی به رها کردن خود و لذت بردن از لحظه بوده باشد؛ گویی پیام این است که زیاد درباره ورود به «دوزخ» فکر نکنید و از وعده غذایی و فضای باغ لذت ببرید.
سوگواری و معمای همسر اورسینی
از مدتها پیش این احتمال مطرح بوده که ساکرو بوسکو فقط یک مجموعه هنری نبوده و بخشی از زندگی شخصی اورسینی نیز در طراحی آن بازتاب یافته است.
اورسینی در سال ۱۵۴۲ با جولیا فارنزه، از خویشاوندان پاپ پل سوم، ازدواج کرد. او بعدها بهعنوان فرمانده نظامی در جنگهای فرانسه حضور داشت و در اوایل دهه ۱۵۵۰ به اسارت درآمد.
جولیا در سال ۱۵۶۰، مدت کوتاهی پس از آزادی و بازگشت اورسینی به بومارتزو، درگذشت. بخش مهمی از ساکرو بوسکو پس از مرگ او تکمیل شد و همین موضوع باعث شده برخی پژوهشگران احتمال دهند که باغ با سوگ و اندوه اورسینی نیز ارتباط داشته است.
در بلندترین نقطه بیشه، معبد کوچکی قرار دارد که تزئینات آن با گل رز، نماد خاندان اورسینی، و سوسن، نماد خاندان فارنزه، ارتباط داده شده است. برخی پژوهشگران این بنا را یادبودی احتمالی برای همسر درگذشته اورسینی میدانند.
فناوری در خدمت تاریخ
پروژه دیجیتال بومارتزو برای ثبت جزئیات این مجموعه تاریخی از فناوریهایی مانند لیدار، فتوگرامتری و اسکن سهبعدی استفاده میکند.
هدف این پروژه ایجاد مدلی دقیق از باغ و مجسمههای آن است تا پژوهشگران بتوانند ساختار تاریخی مجموعه را بهتر بررسی کنند و در صورت آسیبدیدگی آثار، اطلاعات لازم برای بازسازی آنها در دسترس باشد.
اهمیت این کار بهخصوص با توجه به زلزلهخیز بودن منطقه بیشتر میشود. یکی از آثار مشهور باغ نیز ساختمانی است که با زاویهای شدید و غیرعادی ساخته شده و به نظر میرسد گویی از پایههای خود جدا شده است.
صدای گمشده آب
یکی از بخشهای فراموششده ساکرو بوسکو، سیستم آبی آن است. فوارههایی که امروزه دیگر فعال نیستند، در طراحی اولیه باغ نقش مهمی داشتهاند.
بررسیهای زیرزمینی با استفاده از رادارهای نفوذکننده در زمین، فضاهایی را آشکار کرده که احتمال میرود بقایای مسیر لولههای آب باشند. این آثار در نزدیکی چند مجسمه و از جمله یک حوض قایقشکل تزئینشده با دلفینها پیدا شدهاند.
مجسمه پگاسوس نیز بهوضوح نشانههایی دارد که نشان میدهد در گذشته بهعنوان فواره مورد استفاده قرار میگرفته است. به این ترتیب، صدای آب احتمالاً بخشی از تجربه اولیه بازدید از باغ بوده؛ عنصری که امروز تقریباً بهطور کامل از بین رفته است.
معماران ناشناس و مسیرهای بیپایان
یکی از بزرگترین رازهای ساکرو بوسکو، هویت معماران و مجسمهسازانی است که اورسینی برای اجرای این پروژه به کار گرفت. اسناد تاریخی موجود اطلاعات بسیار کمی درباره آنها ارائه میکنند.
پژوهشگران تلاش میکنند با مقایسه اسکنهای دیجیتال آثار موجود در باغ با مجسمهها و سازههای دیگر دوره رنسانس، سرنخهایی درباره هنرمندان همکار اورسینی پیدا کنند.
مسیر اصلی بازدیدکنندگان نیز هنوز مشخص نیست. راههای متعددی برای حرکت در میان بیشه وجود دارد و احتمال دارد در گذشته چند ورودی و مسیر متفاوت وجود داشته باشد.
همین ویژگی باعث شده تجربه ساکرو بوسکو بیشتر شبیه گم شدن در یک جنگل تاریک باشد؛ مسیری که در آن بازدیدکننده باید خودش راهش را انتخاب کند و در هر پیچ با مجسمهای غیرمنتظره روبهرو شود.
شاید به همین دلیل است که هنوز نمیتوان یک تفسیر قطعی برای تمام باغ ارائه کرد. ساکرو بوسکو مجموعهای از تصاویر، اسطورهها، ادبیات، معماری، طبیعت و نمادهای شخصی است که الزاماً یک داستان خطی و واحد را روایت نمیکنند.
راز اصلی این باغ شاید دقیقاً در همین ابهام باشد؛ مکانی که نزدیک به پنج قرن پس از ساخته شدن، هنوز هم بازدیدکننده را وادار میکند درباره معنای هیولاها، غولها، دهان دوزخ، خانه کج و مسیرهای ناشناخته آن فکر کند.
