admin نقشه جهان عوض شد؛ سازمان ملل بعد از ۴۵۰ سال سراغ «زمین برابر» رفت
اگر نقشه جهان را از کودکی با همان تصویر معروفی که اروپا، کانادا و گرینلند را بسیار بزرگ نشان میدهد دیدهاید، یک تغییر مهم در راه است. مجمع عمومی سازمان ملل در ۴ سپتامبر ۲۰۲۶ قطعنامهای را تصویب کرد که استفاده گستردهتر از نقشه Equal Earth یا «زمین برابر» را بهجای نمایش رایج مرکاتور تشویق میکند؛ نقشهای که مساحت واقعی قارهها را منصفانهتر نشان میدهد.
البته این تصمیم به معنی ممنوع شدن مرکاتور نیست. قطعنامه الزامآور نیست و خود نقشه مرکاتور همچنان برای برخی کاربردها، بهخصوص مسیریابی دریایی و هوایی، مزیتهای مهمی دارد.
- تصمیم جدید سازمان ملل چیست؟
- نقشه مرکاتور چرا اینقدر معروف شد؟
- مرکاتور دقیقاً چه چیزی را اشتباه نشان میدهد؟
- Equal Earth چیست؟
- چرا آفریقا در این ماجرا مهم است؟
- مرکاتور و Equal Earth چه تفاوتی دارند؟
- آیا مرکاتور کاملاً کنار گذاشته میشود؟
- آیا فقط همین دو نوع نقشه وجود دارد؟
- این تغییر چه معنایی برای نقشههای روزمره دارد؟
- جمعبندی
تصمیم جدید سازمان ملل چیست؟
مجمع عمومی سازمان ملل روز ۴ سپتامبر ۲۰۲۶ قطعنامهای را درباره اصلاح شیوه نمایش جهان تصویب کرد. این قطعنامه کشورها و نهادهای مختلف را تشویق میکند بیشتر از نقشههایی استفاده کنند که مساحت واقعی قارهها و کشورها را بهتر نشان میدهند و در این میان Equal Earth بهعنوان یکی از گزینههای اصلی مطرح شده است.
این رأی با ۱۶۴ رأی موافق، یک رأی مخالف و ۶ رأی ممتنع تصویب شد. توگو و کشورهای آفریقایی نقش مهمی در مطرح شدن این موضوع داشتند و استدلال اصلی آنها این بود که تصویر رایج جهان، اندازه واقعی آفریقا را کوچکتر از واقعیت نشان میدهد.
سازمان ملل استفاده از نقشه مرکاتور را ممنوع نکرده است. این قطعنامه غیرالزامآور است و بیشتر نقش توصیه و تشویق برای استفاده از نقشههای مساحتمحور دارد.
نقشه مرکاتور چرا اینقدر معروف شد؟
نقشه مرکاتور در سال ۱۵۶۹ توسط ژراردوس مرکاتور، نقشهنگار فلاندری، طراحی شد. برخلاف چیزی که ممکن است تصور کنیم، هدف اصلی این نقشه نشان دادن اندازه واقعی کشورها نبود؛ کاربرد مهم آن کمک به دریانوردان برای پیدا کردن مسیر روی دریا بود.
در این روش، مسیرهایی که با جهت ثابت قطبنما حرکت میکنند میتوانند به شکل خطوط مستقیم روی نقشه دیده شوند. این ویژگی در دوران دریانوردی بسیار ارزشمند بود و باعث شد مرکاتور برای قرنها جایگاه مهمی در نقشهکشی پیدا کند.
مشکل از جایی شروع میشود که بخواهیم همین نقشه را برای مقایسه اندازه کشورها و قارهها استفاده کنیم. برای تبدیل سطح کروی زمین به یک صفحه صاف، ناچار باید بخشی از اطلاعات جغرافیایی تغییر کند.
مرکاتور دقیقاً چه چیزی را اشتباه نشان میدهد؟
هرچه از خط استوا به سمت قطبها حرکت کنیم، در نقشه مرکاتور اندازه ظاهری مناطق بیشتر کشیده میشود. به همین دلیل، کشورها و سرزمینهای نزدیک قطبها بسیار بزرگتر از اندازه واقعی خود دیده میشوند.
یکی از معروفترین نمونهها گرینلند و آفریقا هستند. در نقشه مرکاتور، گرینلند ممکن است تقریباً هماندازه آفریقا به نظر برسد، در حالی که مساحت واقعی آفریقا حدود ۱۴ برابر گرینلند است.
این نقشه برای هدف مشخصی طراحی شده بود و در مسیریابی عملکرد بسیار خوبی دارد؛ مشکل زمانی ایجاد میشود که از آن برای قضاوت درباره اندازه واقعی قارهها استفاده کنیم.
Equal Earth چیست؟
نقشه Equal Earth یا «زمین برابر» در سال ۲۰۱۸ توسط گروهی از نقشهنگاران طراحی شد. هدف اصلی آن این است که مساحت خشکیهای زمین را نسبت به یکدیگر دقیقتر نشان دهد.
به زبان ساده، اگر بخواهیم بفهمیم آفریقا، آسیا، اروپا یا آمریکای شمالی واقعاً چه اندازهای دارند، Equal Earth تصویر قابلاعتمادتری از نسبت مساحتها ارائه میدهد. البته این نقشه هم کاملاً بینقص نیست؛ زیرا هیچ نقشه تختی نمیتواند همه ویژگیهای یک کره را بدون اعوجاج نمایش دهد.
مساحت نسبی خشکیها بهتر حفظ میشود؛ بنابراین قارههایی مانند آفریقا در مقایسه با مناطق شمالی، اندازه واقعیتری پیدا میکنند.
چرا آفریقا در این ماجرا مهم است؟
موضوع فقط یک تغییر فنی در نقشهکشی نیست. کشورهای آفریقایی استدلال میکنند که وقتی یک قاره برای دههها و حتی قرنها در نقشههای آموزشی و رسانهای کوچکتر از اندازه واقعی دیده شود، این تصویر میتواند روی برداشت ذهنی مردم از اهمیت جغرافیایی آن منطقه اثر بگذارد.
در نقشه مرکاتور، مناطق نزدیک استوا کوچکتر دیده میشوند و مناطق نزدیک قطبها بزرگتر به نظر میرسند. به همین دلیل، کانادا، گرینلند و بخشهای شمالی روسیه در نگاه اول بسیار بزرگتر از اندازه واقعی خود دیده میشوند.
در مقابل، Equal Earth تلاش میکند این مقایسه را بر اساس مساحت واقعی انجام دهد. به همین دلیل، آفریقا در این نقشه بسیار بزرگتر از چیزی دیده میشود که بسیاری از ما در نقشههای معمول به آن عادت کردهایم.
مرکاتور و Equal Earth چه تفاوتی دارند؟
| ویژگی | مرکاتور | Equal Earth |
|---|---|---|
| زمان طراحی | ۱۵۶۹ | ۲۰۱۸ |
| هدف اصلی | مسیریابی و نمایش جهتها | نمایش منصفانهتر مساحت قارهها |
| اندازه آفریقا | کوچکتر از واقعیت دیده میشود | نسبت مساحت آن دقیقتر نمایش داده میشود |
| مناطق نزدیک قطب | بسیار بزرگنمایی میشوند | بزرگنمایی مساحت کمتر است |
| مسیریابی دریایی | بسیار مناسب | برای این کاربرد طراحی نشده است |
| مقایسه اندازه کشورها | مناسب نیست | مناسبتر است |
آیا مرکاتور کاملاً کنار گذاشته میشود؟
خیر. این یکی از مهمترین نکاتی است که در خبرهای مربوط به تغییر نقشه جهان نباید نادیده گرفته شود. قطعنامه سازمان ملل الزام قانونی برای حذف مرکاتور ایجاد نمیکند و این نقشه همچنان برای برخی کاربردها ارزشمند است.
برای نمونه، ویژگی معروف مرکاتور در نمایش مسیرهای دارای جهت ثابت باعث شده این روش در تاریخ دریانوردی اهمیت زیادی داشته باشد. بنابراین احتمالاً قرار نیست یکشبه تمام نقشههای جهان، سامانههای ناوبری و ابزارهای جغرافیایی با یک تصویر واحد جایگزین شوند.
قرار نیست از این به بعد یک نقشه واحد برای تمام کاربردهای جغرافیایی استفاده شود. انتخاب نوع نقشه به هدف بستگی دارد؛ ممکن است برای آموزش جغرافیا Equal Earth مناسبتر باشد، اما برای برخی کاربردهای ناوبری همچنان مرکاتور انتخاب بهتری باشد.
آیا فقط همین دو نوع نقشه وجود دارد؟
نه. نقشهنگاران روشهای مختلفی برای تبدیل کره زمین به یک صفحه طراحی کردهاند و هرکدام مزایا و محدودیتهای خاص خودشان را دارند. یکی از نمونههای شناختهشده، نقشه پیترز است که مانند Equal Earth تلاش میکند مساحت واقعی مناطق را بهتر حفظ کند، اما در عوض شکل قارهها را بیشتر تغییر میدهد.
روشهای دیگری نیز وجود دارند که برای حفظ فاصله، جهت یا ویژگیهای خاص جغرافیایی طراحی شدهاند. حتی نقشهای که در آن جنوب در بالای تصویر قرار میگیرد هم از نظر علمی مشکلی ندارد؛ «بالا» و «پایین» بودن روی نقشه جهان بیشتر یک قرارداد تاریخی است تا یک قانون طبیعی.
این تغییر چه معنایی برای نقشههای روزمره دارد؟
برای کاربران عادی، احتمالاً مهمترین اثر این تصمیم در حوزه آموزش، کتابهای درسی، رسانهها و برخی ابزارهای دیجیتال دیده خواهد شد؛ آن هم در صورتی که کشورها و شرکتها واقعاً توصیه سازمان ملل را دنبال کنند.
ممکن است در آینده نقشههایی که برای آموزش جغرافیا استفاده میکنیم، تصویر متفاوتی از اندازه قارهها ارائه دهند. در چنین شرایطی، دانشآموزان از همان ابتدا متوجه میشوند که اندازهای که روی نقشه میبینند لزوماً اندازه واقعی کشورها نیست و نوع تصویرسازی نقشه اهمیت زیادی دارد.
با این حال، نباید انتظار داشت نقشههای آنلاین یا سامانههای مسیریابی فوراً تغییر کنند. استفاده از هر تصویرسازی به کاربرد آن بستگی دارد و تصمیم سازمان ملل بیشتر یک جهتگیری برای استفاده آگاهانهتر از نقشههای جهان است.
یک نکته مهم درباره «تحریف ۴۵۰ ساله»
عبارت «تحریف ۴۵۰ ساله» برای تیتر جذاب است، اما از نظر علمی بهتر است آن را با دقت بخوانیم. مرکاتور عمداً قرار نبود اندازه واقعی قارهها را برای مقایسه مساحت نشان دهد؛ این روش برای یک هدف مشخص یعنی مسیریابی طراحی شد.
بنابراین مسئله اصلی این نیست که کسی ۴۵۰ سال قبل نقشهای را با هدف فریب مردم ساخته باشد. مسئله این است که یک نقشه با هدف ناوبری، بعدها به یکی از رایجترین تصاویر ذهنی ما از جهان تبدیل شد و همین موضوع باعث شد بسیاری از مردم اندازه واقعی قارهها را با تصویری که روی نقشه میبینند اشتباه بگیرند.
جمعبندی؛ بالاخره کدام نقشه جهان واقعیتر است؟
هیچ نقشه تختی نمیتواند تمام ویژگیهای زمین را همزمان و بدون هیچ خطایی نمایش دهد. کره زمین سهبعدی است و وقتی آن را روی یک صفحه دوبعدی میآوریم، ناچار بخشی از اندازه، شکل، فاصله یا جهت تغییر میکند.
مرکاتور برای مسیریابی تاریخی یک دستاورد مهم بود، اما برای مقایسه مساحت قارهها گزینه مناسبی نیست. Equal Earth با تمرکز بر حفظ نسبت واقعی مساحت خشکیها، برای چنین مقایسهای انتخاب مناسبتری است.
تصمیم اخیر سازمان ملل نیز به معنی حذف فوری مرکاتور نیست؛ بلکه تلاشی برای این است که در آموزش و نمایش عمومی جهان، نقشههایی که اندازه واقعی قارهها را بهتر نشان میدهند، بیشتر مورد استفاده قرار بگیرند.
