admin زندگینامه شهریار؛ زندگی شخصی، همسر و فرزندان، عشق جوانی، آثار و تاریخ درگذشت
سید محمدحسین بهجت تبریزی، شاعر نامآشنای ایرانی که بیشتر با تخلص شهریار شناخته میشود، از چهرههای برجسته شعر معاصر ایران بود. نام او هم با غزلهای فارسی گره خورده و هم با شعرهای ترکی آذربایجانی؛ بهویژه منظومه ماندگار «حیدربابایه سلام». زندگی شهریار در کنار فعالیت ادبی، فراز و نشیبهای زیادی داشت؛ از دوران کودکی در تبریز و خشکناب و تحصیل در تهران گرفته تا تحصیل ناتمام پزشکی، تجربههای عاطفی، تشکیل خانواده و سالهای پایانی زندگی.
محمدحسین بهجت تبریزی؛ کودکی که بعدها شهریار شد
محمدحسین بهجت تبریزی در خانوادهای اهل فرهنگ و ادب به دنیا آمد و سالهای کودکی خود را در فضای تبریز و روستای خشکناب گذراند. پدرش، میرآقا خشگنابی، فردی باسواد و علاقهمند به ادبیات بود و همین محیط خانوادگی باعث شد محمدحسین از همان سالهای نخست زندگی با شعر و کتاب انس پیدا کند.
او از کودکی با قرآن و ادبیات فارسی آشنا شد و آثار شاعران کلاسیک، بهخصوص دیوان حافظ، تأثیر قابل توجهی بر ذهن و زبان ادبی او گذاشت. علاقه او به شعر خیلی زود خودش را نشان داد و بعدها همین علاقه مسیر اصلی زندگیاش را مشخص کرد.
شهریار برای ادامه تحصیل به تبریز و سپس تهران رفت و مدتی در دارالفنون تحصیل کرد. او بعدها وارد مدرسه طب شد، اما تحصیلات پزشکی را به پایان نرساند. علاقه عمیق به شعر و اتفاقات شخصی زندگی، به تدریج باعث شد مسیر ادبیات را به عنوان راه اصلی زندگی خود انتخاب کند.
علاقه شهریار به موسیقی و خوشنویسی
شعر تنها زمینه هنری مورد علاقه شهریار نبود. او به موسیقی نیز علاقه داشت و با سهتار آشنا بود. خوشنویسی نیز از دیگر هنرهایی بود که مورد توجه او قرار داشت و آشنایی با خط نستعلیق بخشی از علایق هنری او را تشکیل میداد.
این علاقه چندجانبه به هنر را میتوان در شیوه بیان و موسیقی کلام او نیز مشاهده کرد. شعر شهریار در بسیاری از آثارش به دلیل آهنگ واژهها و استفاده از زبان عاطفی، قابلیت زیادی برای ماندگاری در ذهن مخاطب پیدا کرده است.
چرا نام او را شهریار گذاشتند؟
محمدحسین بهجت تبریزی در سالهای آغازین فعالیت ادبی خود از تخلص «بهجت» استفاده میکرد. بعدها تخلص «شهریار» را برگزید و همین نام به تدریج چنان با آثار او پیوند خورد که بسیاری از مردم او را تنها با همین نام میشناختند.
درباره انتخاب این تخلص روایت مشهوری وجود دارد که شهریار برای پیدا کردن نامی تازه برای شعرهایش از دیوان حافظ تفأل زده و واژه «شهریار» را دیده است. این روایت در منابع مختلف درباره زندگی او نقل شده و به یکی از داستانهای شناختهشده درباره انتخاب تخلص شاعر تبدیل شده است.
عشق جوانی شهریار و داستانی که در شعرهایش ماند
بخش مهمی از روایتهای مربوط به زندگی شخصی شهریار به دوران جوانی و تجربه عاطفی او مربوط میشود. در روایتهای منتشرشده از زندگی شاعر، نام ثریا به عنوان عشق جوانی او مطرح شده است؛ با این حال جزئیات این ماجرا در روایتهای مختلف یکسان نیست.
آنچه در این میان اهمیت بیشتری پیدا کرده، تأثیر تجربههای عاطفی بر فضای روحی و ادبی شهریار است. ناکامی در عشق و اتفاقات سالهای جوانی، در بسیاری از روایتهای مربوط به زندگی او به عنوان یکی از عوامل تأثیرگذار بر شعرهای عاطفی و حالوهوای برخی آثارش مطرح شده است.
همسر و فرزندان شهریار
شهریار در میانسالی تشکیل خانواده داد و با عزیزه عبدخالقی ازدواج کرد. حاصل این ازدواج سه فرزند بود و زندگی خانوادگی او بخش دیگری از سالهای زندگی این شاعر را شکل داد.
در مقایسه با شهرت ادبی شهریار، اطلاعات مربوط به زندگی خانوادگی او کمتر در مرکز توجه قرار گرفته است. به همین دلیل تصاویر خانوادگی باقیمانده از او برای علاقهمندان زندگی شخصی شاعر اهمیت زیادی دارند.
این تصویر خانوادگی یکی از عکسهای آرشیوی شناختهشده مربوط به شهریار و فرزندان اوست و در آرشیو ویکیمدیا نیز با عنوان تصویر قدیمی شهریار و خانوادهاش ثبت شده است.
شهریار و آغاز شهرت ادبی
شهریار در سالهای فعالیت ادبی خود بیشتر به دلیل غزلهای فارسی شناخته شد. او به شعر کلاسیک فارسی علاقه زیادی داشت و حافظ یکی از شاعرانی بود که تأثیرش بر زبان و فضای شعری شهریار به شکل محسوسی دیده میشود.
در کنار غزلهای فارسی، شهریار به زبان ترکی آذربایجانی نیز شعر سرود و همین بخش از فعالیت ادبی او بعدها اهمیت ویژهای پیدا کرد. استفاده از زبان مادری برای بیان خاطرات، فرهنگ و زندگی مردم آذربایجان باعث شد بخشی از آثار ترکی او جایگاه خاصی در ادبیات آذربایجانی پیدا کند.
حیدربابایه سلام؛ مشهورترین اثر ترکی شهریار
یکی از مهمترین آثار شهریار، منظومه «حیدربابایه سلام» است. این اثر به زبان ترکی آذربایجانی سروده شده و در آن خاطرات دوران کودکی، طبیعت زادگاه، مردم روستا، رسمها و فضای زندگی گذشته آذربایجان بازتاب پیدا کرده است.
حیدربابا نام کوهی در نزدیکی زادگاه شهریار است و شاعر در این منظومه با خطاب قرار دادن آن، در واقع بخشی از خاطرات کودکی خود را زنده میکند. فضای اثر سرشار از تصویرهای مربوط به طبیعت، خانواده، همسایگان، بازیهای کودکی و زندگی مردم است و همین ویژگی باعث شده این منظومه برای مخاطبان ترکیزبان جایگاه ویژهای پیدا کند.
«حیدربابایه سلام» به مرور از محدوده شعر محلی فراتر رفت و به یکی از آثار شناختهشده شهریار در ادبیات ترکی آذربایجانی تبدیل شد. نسخهها و ترجمههای مختلفی از این اثر منتشر شده و همچنان یکی از شناختهشدهترین نامها در کارنامه ادبی شاعر است.
شهریار و نیما یوشیج
شهریار با شماری از شاعران و چهرههای ادبی زمان خود نیز ارتباط داشت. یکی از تصاویر آرشیوی موجود، او را در کنار نیما یوشیج نشان میدهد؛ تصویری که برای شناخت فضای ادبی دوره معاصر و ارتباط میان شاعران آن نسل اهمیت دارد.
این عکس در آرشیو ویکیمدیا با عنوان «Shahriar and Nima» ثبت شده و از تصاویر قدیمی مرتبط با دو شاعر شناختهشده ادبیات معاصر ایران است.
اشعار مذهبی شهریار
در میان آثار شهریار، شعرهای مذهبی نیز جایگاه قابل توجهی دارند. او درباره موضوعات دینی و شخصیتهای مذهبی اشعار متعددی سروده و زبان عاطفی خود را در این آثار نیز حفظ کرده است.
یکی از مشهورترین شعرهای مذهبی او «علی ای همای رحمت» است؛ شعری که نام شهریار را برای بسیاری از مخاطبان با ادبیات مذهبی نیز پیوند داده است. این شعر در طول سالها بارها خوانده و اجرا شده و از شناختهشدهترین آثار مذهبی شاعر به شمار میرود.
آخرین سالهای زندگی شهریار
شهریار در سالهای پایانی زندگی همچنان یکی از چهرههای شناختهشده شعر معاصر ایران بود. در این سالها تصاویر مختلفی از او باقی مانده که چهره سالخورده شاعر و فضای زندگی او را نشان میدهند.
شهریار سرانجام در ۲۷ شهریور ۱۳۶۷ در تهران درگذشت. پس از درگذشت، پیکر او به تبریز منتقل شد و در مقبرةالشعرای تبریز به خاک سپرده شد. سالروز درگذشت او در تقویم ایران به عنوان روز شعر و ادب فارسی شناخته میشود.
آرامگاه شهریار در مقبرةالشعرای تبریز
مقبرةالشعرای تبریز محل دفن شماری از شاعران و چهرههای ادبی است و آرامگاه شهریار نیز در همین مجموعه قرار دارد. نام این شاعر پس از درگذشتش بیش از پیش با تبریز و میراث ادبی آذربایجان پیوند خورد.
تصویر بالا از آرامگاه شهریار در تبریز در آرشیو ویکیمدیا ثبت شده و اطلاعات ثبتشده برای آن، محل تصویر را مقبرةالشعرای تبریز معرفی میکند.
خانه شهریار و یادگارهای باقیمانده از شاعر
خانه شهریار در تبریز امروزه به عنوان خانهموزه این شاعر شناخته میشود و بخشی از وسایل شخصی، دستنوشتهها، تصاویر و یادگارهای مربوط به زندگی او در آن نگهداری میشود. فضای این خانه کمک میکند مخاطب علاوه بر شناخت آثار ادبی شهریار، تصویری ملموستر از محیط زندگی او نیز داشته باشد.
شهریار با گذشت دههها از درگذشتش همچنان یکی از شناختهشدهترین شاعران شعر معاصر ایران است. غزلهای فارسی، شعرهای مذهبی و منظومه «حیدربابایه سلام» سه بخش مهم از میراث ادبی او را تشکیل میدهند و نامش را هم در ادبیات فارسی و هم در شعر ترکی آذربایجانی ماندگار کردهاند.
